Wim Gabriels

een blog over om het even wat

Een nieuwe stamboom van het dierenrijk

Trichoplax adhaerens (foto Wikipedia)De hoofdrolspeler van dit verhaal is een wel heel bijzonder beestje. Het ziet eruit als een bewegend klompje cellen, is een paar millimeter groot en komt voor in zout water zowat overal ter wereld. Het heet Trichoplax adhaerens en wordt als enige soort ingedeeld in het phylum van de Placozoa. Ter vergelijking: ons eigen phylum, de Chordata, omvat álle gewervelden en nog een aantal aanverwante groepen. Dat deze Trichoplax adhaerens haar eigen phylum gekregen heeft, zegt dus genoeg: er bestaat geen enkel dier dat hier ook maar een béétje op lijkt. Bewegende beelden van dit vreemde wezen vind je hier.

Men wist tot dusver niet goed wat men met dit beestje aan moest in de grote stamboom van het leven. Maar dat ze een unieke positie bekleden, stond wel vast. Hoe zit die stamboom van de (meercellige) dieren nu in elkaar? Even de verschillende groepen overlopen. De Bilateria (de grote groep van complexe dieren die de meeste bekende phyla omvat, zoals de Chordata, de Mollusca (weekdieren), de Arthropoda (geleedpotigen), de Plathelminthes (platwormen),… ) vormen één grote groep die uit een gemeenschappelijke voorouder moeten zijn ontstaan. Daarnaast zijn er nog vier groepen waarvan de verwantschap met de anderen minder duidelijk is: de sponzen (Phylum Porifera), de neteldieren (Phylum Cnidaria), de ribkwallen (Phylum Ctenophora), en tenslotte de vijfde groep: de Placozoa, enkel vertegenwoordigd door die vreemde Trichoplax adhaerens. Voor de onderlinge verwantschappen van deze vijf groepen zijn al verscheidene, erg uiteenlopende stambomen voorgesteld, maar over geen enkele ervan bestond eensgezindheid.

Het genoom van Trichoplax adhaerens werd vorig jaar reeds in kaart gebracht en gepubliceerd in het tijdschrift Nature. Een groep wetenschappers heeft nu in een nieuw onderzoek morfologie en genetisch materiaal van Trichoplax adhaerens vergeleken met die van andere dieren. StamboomDit leverde hen nieuwe inzichten op in de onderlinge verwantschappen van de vijf diergroepen, en ze stelden op basis daarvan een nieuwe stamboom voor (zie vereenvoudigd schema hiernaast, een meer uitgebreide versie staat hier).

Het bijzondere aan deze stamboom is dat enerzijds de Bilateria, en anderzijds de vier andere takken volgens deze visie parallel aan elkaar zijn ontstaan uit een vroege gemeenschappelijke voorouder. Complexe organen van de twee verschillende groepen, zoals het zenuwstelsel, moeten zich dan onafhankelijk van elkaar hebben ontwikkeld. Een bijzonder opmerkelijke conclusie, maar de auteurs voegen eraan toe dat beide groepen wel vertrokken zijn van een zelfde genetische toolkit die al aanwezig was in de gemeenschappelijke voorouder. Onze Trichoplax adhaerens is volgens hen een soort “levend fossiel” die nog het meeste gemeen heeft met die ene gemeenschappelijke voorouder van alle dieren.

De auteurs publiceerden gisteren een artikel over het onderzoek in het tijdschrift PloS Biology. Het valt nu af te wachten of deze nieuwe stamboom algemeen aanvaard zal worden, of dat verder onderzoek toch weer een andere visie zal opleveren. We zijn er dus nog niet. Maar dat Trichoplax adhaerens een evolutionair curiosum is, dat staat wel vast.

Bronnen:
Bernd Schierwater, Michael Eitel, e.a. (2009). Concatenated analysis sheds light on early metazoan evolution and fuels a modern “urmetazoon” hypothesis. PLoS Biology 7(1): e1000020.
Mansi Srivastava, Emina Begovic, e.a. (2008). The Trichoplax genome and the nature of placozoans. Nature 454: 955-960.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: