Wim Gabriels

een blog over om het even wat

Richard Dawkins – The Selfish Gene

Er resten nog maar weinig boeken van Richard Dawkins die ik nog niet gelezen heb. Zijn debuut, The Selfish Gene (“De Zelfzuchtige Genen”), nochtans wellicht zijn belangrijkste, was één van die overblijvers. Het dateert intussen van 1976 en is daarmee even oud als ikzelf. En het heeft de tand des tijds probleemloos doorstaan. Of dat ook van mij gezegd kan worden, laat ik in het midden, maar intussen heb ik toch maar mooi The Selfish Gene gelezen. En goedgekeurd, of wat dacht u?

Het exemplaar dat in mijn boekenkast prijkt is een jubileumeditie (hiernaast weergegeven), verschenen ter gelegenheid van de dertigste verjaardag van het boek. Ze is nagenoeg identiek aan de tweede editie uit 1989, waarin de elf oorspronkelijke hoofdstukken van voetnoten met verdere commentaar zijn voorzien en aan het einde van het boek twee nieuwe hoofdstukken zijn toegevoegd.

In The Selfish Gene betoogt Dawkins dat evolutionaire mechanismen beter begrepen kunnen worden wanneer ze bekeken worden vanuit het standpunt van het gen, dan van het organisme. Deze zienswijze was ten tijde van de publicatie van het boek vrij nieuw en deed dan ook behoorlijk wat stof opwaaien. De overerving van biologische eigenschappen was in de tijd van Darwin nog niet goed begrepen, maar dankzij de ontdekking van het DNA en de manier waarop genen worden doorgegeven aan de volgende generatie, kon het begrip van de evolutietheorie in de loop van de twintigste eeuw op een hoger niveau getild worden.

Genen, de dragers van erfelijke eigenschappen, worden doorgegeven aan de volgende generatie en zijn, mutaties niet te na gesproken, in principe onsterfelijk. Welke genen zijn dan succesvol? Degene die binnen een populatie een hoge kans hebben om aan de volgende generatie doorgegeven te worden. Genen zijn dus in essentie zelfzuchtig. Dat leidt tot strijd tussen soorten, tussen soortgenoten, tussen geslachten, tussen generaties en zelfs tussen genen binnen éénzelfde individu. Dawkins illustreert dit met een aantal fascinerende voorbeelden.

Betekent dat dat er geen altruïsme kan bestaan in de natuur? Dat individuen noodzakelijk altijd enkel aan zichzelf denken? Niet noodzakelijk. Het principe van kin selection toont dat bijvoorbeeld aan. Gedrag dat bloedverwanten bevoordeelt, is bijvoorbeeld onder bepaalde omstandigheden voordelig, omdat een gen kopieën van zichzelf heeft zitten in verwanten. Hoe nauwer de verwantschap, hoe hoger de kans dat hetzelfde gen ook in het andere individu voorkomt. Vandaar dat broedzorg door ouders zo vaak voorkomt in de dierenwereld. Betere ouders slagen er beter in hun genen aan de volgende generatie door te geven. De genen die dit gedrag veroorzaken, worden dus succesvol. Dergelijke mechanismen zorgen er dus voor dat in een wereld van zelfzuchtige genen toch altruïsme bestaat.

Sommigen zullen de gedachte dat onze genen enkel en alleen gericht zijn op het voortbestaan van kopieën van zichzelf, misschien behoorlijk deprimerend vinden. Zijn we dan slaven van ons eigen DNA? Nee, dat hoeft niet zo te zijn. Ons lichaam (en dus ons brein) is weliswaar gebouwd volgens het recept dat in ons erfelijk materiaal vervat zit, maar uiteindelijk leidt het haar eigen leven, ten goede of ten kwade van de voortplanting van die genen. Als zelfbewuste organismen kunnen we de keuze maken om onze eigen instincten niet te gehoorzamen. Of zoals Dawkins het zelf uitdrukt op het einde van het elfde (en oorspronkelijk laatste) hoofdstuk: We, alone on earth, can rebel against the tyranny of the selfish replicators.

O ja, er blijft nog precies één boek van Richard Dawkins over dat vooralsnog aan mijn leeshonger ontsnapt is. Daarover later ongetwijfeld meer!

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: