Wim Gabriels

een blog over om het even wat

Lynn Margulis overleden

Deze week, op dinsdag 22 november 2011 om precies te zijn, is de Amerikaanse biologe Lynn Margulis overleden (foto: Wikimedia Commons). Ze is vooral bekend omwille van de endosymbiose-theorie.

Met endosymbiose wordt bedoeld dat bepaalde onderdelen van de cellen van eukaryoten (complexe organismen zoals planten en dieren) ontstaan zijn uit andere, vrijlevende eencellige organismen. Door een zeer nauwe onderlinge biochemische samenwerking tussen twee eencellige soorten zijn de cellen van de ene soort geleidelijk geëvolueerd tot kleine structuren die binnen de cellen van de andere soort leven. Ze hebben nog steeds hun eigen genetisch materiaal en vermenigvuldigen zich, maar blijven binnen de andere cel. Beide soorten zijn zozeer onderling afhankelijk geworden, dat ze niet meer zonder elkaar kunnen overleven en samen ook als één enkele soort beschouwd worden. Van de op die manier ontstane complexe organismen (eukaryoten) zouden sommigen later verder evolueren naar nog complexere, meercellige organismen zoals planten en dieren. Endosymbiose is aldus een cruciale stap in de evolutionaire geschiedenis. Deze celonderdelen kennen we vandaag als mitochondriën. Ze bevinden zich binnenin onze lichaamscellen en zijn onmisbaar voor onze energiehuishouding. Planten hebben naast mitochondriën ook chloroplasten, die op een gelijkaardige manier zijn ontstaan en verantwoordelijk zijn voor de fotosynthese van de plant.

Reeds in de negentiende eeuw hadden een aantal biologen met het idee gespeeld dat sommige celonderdelen ontstaan zouden kunnen zijn door symbiotische vereniging van verschillende soorten. Maar het was Lynn Margulis die het idee in de jaren 1960 nieuw leven inblies en het onderbouwde met microscopisch bewijsmateriaal. Aanvankelijk werd het weinig ernstig genomen, maar Margulis bleef haar theorie verdedigen en geleidelijk aan groeide de steun ervoor. In de jaren 1980 toonde genetisch onderzoek definitief haar gelijk aan: het DNA van mitochondriën en chloroplasten bleek te verschillen van het DNA van de celkernen, maar toonde wel overeenkomsten met dat van bepaalde primitieve eencelligen: verre verwanten, blijkbaar.

Margulis trad graag buiten de traditionele denkkaders en verdedigde naast de endosymbiose-theorie nog verscheidene controversiële ideeën. Sommige daarvan waren bijzonder buitenissig en kenden dan ook weinig succes. Maar dat doet geen afbreuk aan haar verdienste voor de endosymbiose-theorie, die vandaag algemeen aanvaard is.

Tussen 1957 en 1963 was ze gehuwd met de in 1996 overleden astronoom Carl Sagan, die na hun scheiding eveneens een beroemdheid geworden is. Margulis ontving heel wat prestigieuze wetenschappelijke onderscheidingen, waaronder de Darwin–Wallace Medal van de Linnean Society of London. Haar naam zal wel altijd verbonden blijven met endosymbiose, één van de belangrijkste nieuwe inzichten in de evolutionaire biologie van de twintigste eeuw.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: